Bitcoin of shitcoin? Waarom crypto vandaag meer zegt over onze samenleving dan over technologie

Bitcoin begon als een rebels experiment van cryptografen en libertariërs die een alternatief wilden bouwen voor banken en overheden. Vandaag wordt dezelfde munt gekocht via BlackRock-ETF’s op Wall Street. Weinigen illustreren die paradox beter dan Jan Longeval.

In een gesprek met Tim Vanvaerenbergh, CEO van Shelter IM en organisator van de podcast Achter het Kapitaal, sprak de ervaren vermogensbeheerder en auteur openlijk over zijn nieuwste boek Bitcoin of shtcoin*. Geen klassieke crypto-hype of oppervlakkige handleiding, maar een diepgravende analyse van technologie, geld, politiek, religie en menselijk gedrag.

Bitcoin begon als een ideologisch project

Wat Longeval tijdens zijn research vooral verraste, was hoe veel verschillende werelden samenkomen in het verhaal van Bitcoin. Wie denkt dat crypto enkel draait rond blockchain of codering, begrijpt volgens hem maar een klein deel van het verhaal.

“Bitcoin heeft geen CEO, geen baas en geen centraal gezag”, zegt hij. En precies daarin zit de aantrekkingskracht voor een hele generatie libertariërs en crypto-anarchisten die wantrouwig staan tegenover banken, centrale banken en overheden.

Die ideologische laag loopt als een rode draad door het hele Bitcoin-verhaal. De technologie was belangrijk, maar minstens even belangrijk was de overtuiging dat er een alternatief financieel systeem mogelijk moest zijn buiten het klassieke bankwezen.

De geniale eenvoud van Satoshi Nakamoto

Toch begon alles opvallend klein. De beroemde Bitcoin whitepaper van Satoshi Nakamoto telt amper negen pagina’s. Volgens Longeval zit de genialiteit van Bitcoin dan ook niet zozeer in pure technologie, maar in de manier waarop Nakamoto een fundamenteel probleem oploste: hoe organiseer je vertrouwen zonder centrale partij?

“Men had zich decennialang suf gezocht naar een wiskundige oplossing”, zegt hij. “Satoshi werkte rond het probleem heen via speltheorie en incentives.”

Die incentives vormen vandaag nog altijd de kern van Bitcoin. Miners beveiligen het netwerk door enorme hoeveelheden rekenkracht en energie in te zetten. In ruil daarvoor ontvangen ze bitcoins. Hoe hoger de koers stijgt, hoe aantrekkelijker het wordt om meer energie in het systeem te investeren.

Het energieprobleem van Bitcoin

Maar precies daar zit volgens Longeval ook een fundamentele zwakte. Bitcoin verbruikt vandaag ongeveer evenveel energie als een middelgroot land.

“Hoe hoger de koers van Bitcoin, hoe meer energie miners bereid zijn te investeren. Maar als de koers instort, vermindert ook de veiligheid van het netwerk.”

Oorspronkelijk was Bitcoin bedoeld als een alternatief betalingssysteem - digitaal geld dat rechtstreeks tussen gebruikers kon circuleren zonder tussenkomst van banken. Maar dat idee evolueerde gaandeweg. Interne conflicten binnen de Bitcoin-community, de zogenaamde block size wars, leidden uiteindelijk tot een andere visie op wat Bitcoin moest worden.

“Bitcoin is geëvolueerd van een alternatief betalingssysteem naar digitaal goud”, zegt Longeval.

Van rebelse munt naar Wall Street-product

En daar ontstaat volgens hem een opvallende paradox. Bitcoin begon ooit als anti-establishmentproject, maar wordt vandaag steeds meer opgenomen in het traditionele financiële systeem.

Grote spelers zoals BlackRock bieden inmiddels Bitcoin-producten aan voor institutionele beleggers. Het oorspronkelijke rebelse karakter maakt zo steeds meer plaats voor institutionele aanvaarding.

“Het narratief verschuift van rebels digitaal geld naar een salonfähig actief”, zegt hij.

Net dat voortdurende verschuiven van het narratief fascineert Longeval. In zijn boek vergelijkt hij Bitcoin zelfs expliciet met religie. Dat hoofdstuk Bitcoin Halleluja blijkt volgens hem ook het hoofdstuk waar lezers het vaakst op reageren.

Bitcoin als religie

De parallellen zijn opvallend: een mysterieuze stichter die verdwenen is, een “heilig boek” in de vorm van de whitepaper, evangelisten die de boodschap verspreiden en interne geloofsoorlogen over de juiste interpretatie van het systeem.>/p>

“Bitcoin is een geloofsgoed”, zegt Longeval. “Zoals goud genereert het geen cashflows. De waarde hangt dus sterk af van het narratief.”

Dat narratief is volgens hem ook de reden waarom Bitcoin vandaag nog altijd zoveel aantrekkingskracht heeft. Niet alleen bij particuliere beleggers, maar ook bij institutionele partijen die zoeken naar alternatieven voor het klassieke financiële systeem.

De opkomst van programmeerbaar geld

Tegelijk waarschuwt hij ervoor om blind te worden voor de risico’s. Een van de meest verontrustende delen van het gesprek gaat over Central Bank Digital Currencies (CBDC’s), digitale munten van centrale banken.

Volgens Longeval kan die technologie de relatie tussen burger en overheid fundamenteel veranderen.

“Vandaag staat er nog een commerciële bank tussen jou en de overheid. Bij een CBDC valt dat tussenschot weg.”

Omdat digitaal geld programmeerbaar wordt, ontstaat volgens hem de mogelijkheid dat overheden in de toekomst veel meer controle krijgen over hoe burgers hun geld gebruiken. Hij schetst scenario’s waarbij negatieve rente automatisch wordt toegepast of bepaalde uitgaven kunnen worden beperkt.

“Je creëert een infrastructuur die dat mogelijk maakt”, waarschuwt hij.

Hoe kijk je als belegger naar Bitcoin?

Toch blijft Longeval opvallend genuanceerd. Hij positioneert zich niet als crypto-profeet, maar evenmin als pure scepticus.

Bitcoin heeft volgens hem wel degelijk eigenschappen die sterk doen denken aan goud: schaarste, onafhankelijkheid van centrale banken en wereldwijde verhandelbaarheid. Maar tegelijk ziet hij ook een cruciaal verschil. “Goud heeft naast zijn monetaire waarde ook esthetische waarde. Bitcoin is een one trick pony. Als het geloof wegvalt, gaat de waarde naar nul.”

Ook over beleggen in crypto blijft hij rationeel. In plaats van extreme overtuigingen verdedigt hij een klassieke portefeuille-aanpak. Crypto vertegenwoordigt vandaag ongeveer 1% van alle financiële activa wereldwijd. Voor hem is dat ook ongeveer het soort proportie waarin een rationele belegger ernaar kan kijken.

Een debat over veel meer dan geld

Wat uiteindelijk vooral blijft hangen uit het gesprek, is dat Bitcoin ondertussen veel groter geworden is dan technologie alleen. Het is een spiegel van onze tijd geworden — van wantrouwen tegenover instellingen, van de zoektocht naar financieel alternatief denken en van de vraag wie in de toekomst controle krijgt over geld.

De echte relevantie van Bitcoin zit daarom misschien niet eens in de koers. Niet in de vraag of één bitcoin ooit $1 miljoen waard wordt of terugvalt naar nul. De echte relevantie zit in wat het blootlegt over onze samenleving.

Over hoe diep het wantrouwen tegenover banken en overheden vandaag zit. Over hoe snel technologie de financiële wereld verandert. En vooral over hoe moeilijk het geworden is om nog consensus te vinden over wat geld eigenlijk is.

En misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste conclusie van Longeval: Bitcoin is vandaag minder een technologisch experiment dan een maatschappelijk experiment. Een experiment rond vertrouwen, macht en vrijheid waarvan niemand nog precies weet waar het zal eindigen.