Controllers moeten beetje meer psycholoog worden

Controllers moeten, net als andere economen, een beetje meer psycholoog worden. Dat is noodzakelijk om het vakgebied controlling relevant te houden. Dat betoogt prof.dr. Victor Maas in zijn oratie ‘De controller als choice architect’. Hij aanvaardt hiermee op vrijdag 5 oktober 2012 het ambt van bijzonder hoogleraar Management Accounting vanwege het Erasmus Trustfonds aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Dr. V.S. MaasDr. V.S. Maas

Maas gaat in zijn oratie in op de verantwoordelijkheden van controllers. Controllers zijn het bedrijfseconomisch geweten van de organisatie. Het is hun taak om ervoor te zorgen dat managers en medewerkers beslissingen nemen die goed zijn voor de organisatie. Maas stelt dat controllers alleen effectief kunnen functioneren als ze zich bewust zijn van de wijze waarop managers bedrijfseconomische beslissingen nemen. Zoals de afgelopen decennia steeds duidelijker is geworden laten managers zich niet allen beïnvloeden door financiële prikkels. Niet-financiële prikkels zijn minstens zo belangrijk. Bedrijfseconomische beslissingen worden beïnvloed door percepties van eerlijkheid en vertrouwen en door gevoelens van bijvoorbeeld trots, schuld en schaamte. Daarbij hebben op het eerste gezicht triviale zaken als de presentatievorm van data en de framing van keuzemogelijkheden een duidelijke impact op de keuzes die managers maken.

Relevantie vakgebied

De afgelopen twee decennia is onze kennis over hoe mensen economische beslissingen nemen sterk toegenomen, maar deze kennis heeft zich nog onvoldoende vertaald in het ontwerp van management accounting- en controlsystemen in organisaties. Het vakgebied controlling dreigt daardoor zijn relevantie te verliezen. De accounting- en controlsystemen kunnen nog zo technisch geavanceerd zijn, als ze zijn ontworpen en geïmplementeerd zonder diepgaande kennis over hoe mensen beslissingen nemen, is er geen enkele garantie dat zij van nut zijn voor organisaties, aldus Maas.

Om het vakgebied controlling relevant te houden moeten controllers, net als andere economen, een beetje meer psycholoog worden, zegt de nieuwe bijzonder hoogleraar. Meer specifiek, controllers moeten zich bewust worden van hun rol als choice architect en zich ontwikkelen tot professionals met als kerncompetentie het verschaffen van inzicht in de betekenis van cijfers als de producten van menselijk handelen en, andersom, het verklaren en voorspellen van gedrag als een reactie van mensen op cijfermatige informatie.

Deze omslag stelt eisen aan de controllers zelf maar ook aan andere managers en zeker ook aan de universiteiten en hogescholen waar controllers worden opgeleid. Ook is hier een belangrijke rol weggelegd voor het academisch management accountingonderzoek. Onderzoekers moeten fundamentele inzichten uit de psychologie en de gedragseconomie vertalen naar praktische inzichten over de werking van accounting- en controlsystemen.

Over prof.dr. Maas

Prof.dr. Victor Maas geeft leiding aan het management accounting onderzoek in de sectie Accounting, Auditing en Control van de capaciteitsgroep Bedrijfseconomie van ESE. Hij onderzoekt onder meer de inrichting van de controlfunctie in organisaties, manipulatie van prestatiemeetsystemen en subjectieve oordeelsvorming bij prestatie-evaluaties. Dit onderzoek bevindt zich op het grensvlak van economie en psychologie en raakt nauw aan zowel het financial accountingonderzoek als het managerial economics onderzoek op de ESE.